AFGANİSTAN’DA TÜRK VARLIĞI VE GÜNEY TÜRKİSTAN’A BAKIŞ
AFGANİSTAN’DA TÜRK VARLIĞI VE GÜNEY TÜRKİSTAN’A BAKIŞ
Esedullah ERKİN

AFGANİSTAN’DA TÜRK VARLIĞI VE GÜNEY TÜRKİSTAN’A BAKIŞ

Bu içerik 892 kez okundu.
Advert
  1. Yaşadığınız ülkede/bölgede Türk Nüfusu ve Yaş Dağılımları (yaşadığımız ülke Afganistan bölge güney Türkistan nüfus oranı 12 milyon Türk boyları Türkmen Özbek ,Kırgızlar Kızılbaşlar
  2. Yaşadığınız ülkede/bölgede Türkler hangi dili/dilleri konuşuyor? Hangi alfabeyi/alfabeleri kullanıyor? (Afganistan da Türkmen Özbek Kırgız Kızılbaş kazak birde dillerini unutmuş farsça konuşan Türkler var sayıları oldukça fazla konuşulan diller ÖzbekTürkçesi,Türkmen Türkçesi Kırgız Türkçesi,kazak Türkçesi ve farsça konuşmaktalar %90 fars alfabesi ve yazı idari işleri çoğunlukla farsça kullanılmakta
  3. Yaşadığınız ülkede/bölgede Türkler hangi dine/dinlere mensuplar? (yüzde yüz Müslüman Türkler yaşamakta

Yaşadığınız ülkede/bölgede Türkler ne zamandır bu bölgede/ülkede yaşıyorlar? (tarihte  ilk olarak gök Türkler zamanında yalnız Türklerin toplu olarak gazneliler döneminde , daha sonra Selçuklu ve Avşarlılar döneminde yerleşmiş olup halen varlıklarını sürdürmekteler.

  1. Yaşadığınız ülkede/bölgede Türkler yaşadıkları bölgede/ülkede bağımsız hareket edebiliyorlar mı? Tam bağımsız denilemez merkezi Afgan hükümeti ve kanunları dışında her eylem suç sayılmakta  (bölgemizde 1979 da sovyet birliğinin ülkeye işkal girişimi ve daha sonra iç savaşla birlikte merkezi hükümet gücünü kaybetti ve ülke genelinde ayrı ayrı siyasi cepheler oluştu Afganistan çok uluslu bir ülke peştun ,tajik,arap,Türkler yaşamakta her millet kendi siyasi kaderini çizme imkanı buldu Türklerde aşiretler ve toplumun önderlerinin emirlerine tabi olup Türkmenler aşur pehlivan ,hudayberen bay , Ahmet pehlivan , mevlam niçke ve Mennan mahdum gibi komutanların cephelerinde birleştiler aynı şekilde Özbeklerde resul pehlivan, Raşit dostum,gül Muhammed pehlivan gibi komutanlar cephesinde birlik oluşturdular daha sonra Türkmenlerden aşur pehlivan ve Özbek komutan resul pehlivanın şahadetinden sonra Özbekler ve Türkmenler tek çatı altında toplandılar halen tüm Türkleri temsil eden en güçlü siyasi parti cünbüşü milli İslami partisi (İslami milli hareketi partisi ) varlığını sürdürmekte Türkmenlerin ek olarak Türkmen şura adında Afganistan daki en büyük sivil kuruluşlardan biri Türkmenlerin yaşadığı tüm il ve ilçelerde sosyal hizmet vermektedir

Yaşadığınız ülkede/bölgede Türklere ait kurum, kuruluşlar ve faaliyetleri nelerdir? ( evet hem siyasi hem sosyal kurumlar mevcut siyasi parti cünbüşü milli İslami partisi (İslami milli

hareketi partisi ) varlığını sürdürmekte Türkmenlerin ek olarak Türkmen şura  ve Türkmenler milli hareketi adında Afganistan daki en büyük sivil kuruluşlardan dır bu kurumlar Türkmenlerin Türklerin 

  • yaşadığı tüm il ve ilçelerde sosyal hizmet vermektedir
  • Yaşadığınız ülkede/bölgede Türkler diğer ülkelerdeki Türklerle hangi kurumlar aracılığıyla iletişim kuruyor? Türkiye dışındaki Türk’i cumhuriyetlerle derin bağ yok nedeni Türkmenistan tarafsız bir ülke hiç bir ülkenin iç meselesine karışmıyor diğer ülkelerde Rusyanın etkisinden olsa gerek gözle görünür bir ilişkimiz yok
  • Yaşadığınız ülkede/bölgede Türklere dışarıdan herhangi bir yardım yapılıyor mu? Hangi ülkelerin hangi kurumları yardım ediyor? Bu güne kadar her koşulda yanımızda olan kızıl ay ve AFAT KIZILAY TİKA(bazı sel felaketi gibi doğal afet durumlarda Türkmenistan Azerbaycan ve Özbekistan Kazakistan gibi ülkeler hem yakın komşuluğu nedeniyle zor koşullarda Afganistan adına yardım yapmaktalar gıda ve giyim sağlık malzemesi  gibi temel ihtiyaçları karşılamakta
  • Yaşadığınız ülkede/bölgede Türklerin herhangi bir temsil kabiliyeti var mı, varsa nelerdir? (Partisi, Derneği, Medya Organı, Lideri vs..) evet cünbüş partisi lideri general Raşit dostum Tüm Türklerin siyasi partisi Ek olarak Türkmenlerin Türkmen şura adında sivil kuruluş olarak ülke genelinde hizmet vermekte ,oğuzlar derneği Necmuttin bazar genel başkanı Türkmenlerin ağırlıklı yaşadığı bölgelerde hizmet vermekte ,Ceyhun derneği eğitim alanında hizmet vermekte ,mahdum kulu derneği kültürel alanda hizmet vermekte. Yaşadığınız ülkede/bölgede Türkler hangi geçim kaynaklarına sahipler?( Genellikle hayvancılık,ve tarım,halı ticareti ile geçimlerini sağlamaktalar ) Hangi iş kollarında çalışıyorlar halıcılıkta halı dokuma işini yaptıran tacirler var gerek malzemeyi temin ediyor doyucu kişilerde metre karesine belirli bir para karşılığında iş yaptırıyor %50 sini peşin kalan % sinide 
    • halı dokuma işi bittikten sonra ödüyor , hayvancılık ve tarım ise tamamen kendilerine ait tarlaları ekip biçmekteler Türklerin yaşadığı bölge karasal iklime sahip kışın çok soğuk yazın çok sıcak
    • Yaşadığınız ülkede/bölgede Türkler devlet memuru olabiliyor mu? Olabiliyorsa hangi kurumlarda hangi mevkilere kadar gelebiliyorlar? Herhangi bir sınırlama var mı? Cevap evet olabiliyor idari işlerin en alt kademesinde başlayıp belirli bir oranda banka müdürü,Rektör,başhekim ,bakanlığa kadar görev alabilmekteler.Yaşadığınız ülkede/bölgede Türkler arasında herhangi bir ayrışma var mı? (dini, mezhepsel, siyasi vs..) cevap maalesef son yıllarda iç ve dış güçlerin hem Türkleri temsil eden siyasilerin yanlış politikası yüzünden Özbekler ve Türkmenler arasında gene Özbekler arasında da ciddi ayrışmalar dikkat çekmekte liderlik Özbek general Raşit dostumun önderliğinde üzülerek söylüyorum Türkmenler saf dışı bırakıldı parti yönetiminde yer verilmiyor söz sahibi olan Türkmen görmek imkansız bunun neticesinde TürkmenlerÖzbeklerden mesafe almış durumda ve özbeklerde kendi aralarında karşı görüşlerin sayısı çok fazla.
      • Yaşadığınız ülkede/bölgede Türklerin bu bölgede/ülkede en güçlü oldukları dönem ne zamandı? Bunun sebebi neydi? Türkler afganistanda gök Türkler ve gazneliler döneminde beri daha sonrasında büyük Selçuklunun temeli o topraklarda atılmıştır ve Avşarlılar nadir şah önderliğinde kurulan devlet son Türk hanedanıdır Afganistan’nın eski ismi horasandır 19’ıncı yy’ın sonlarına doğru nadir şahın ölümüyle yönetim Afganlara geçmiştir son yıllarda ise 1993 _2002 yılına kadar bölgesel güce sahipti Türkler (Türkmenler ve Özbek Kırgız ,kızılbaş)ve tüm türk boyları tek çatı altında toplanmışlardı güçlü bir birlik vardı
      • Yaşadığınız ülkede/bölgede Türkler herhangi bir ayrımcılığa, soykırıma, zulme maruz kalıyor mu? Örnekleriyle birlikte bunların sebepleri nelerdir? Evet zaman zaman bu sorunlar yaşanmakta merkezi hükümet kolay kolay hak tanımiyor seçim zamanında oy almak için türlü sözler verip daha sonra yerine getirmedikleri zaman Türklerde demokratik yoldan hak aramaya çalıştıklarında silahlı cevapla karışlaşmaktayız en yakın zamanda yaşanan bir olay general dostumun en yakın komutanlarından biri nizmuttin kaysari canlı bir örnek hiçbir gerekçe göstermeden bir gün toplantıya davet edilerek ağır işkencelerle nezarete atılmıştı olaya tepki gösteren Türklerden nizamuttin kaysarinin korumaları da dahil 27 kişi katledildiYaşadığınız ülkeye ve coğrafyaya Türklerin tarihten bugüne kadar katkıları nelerdir? Kısaca Afganistan ekonomisini ayakta tutan Türklerdir desek yanlış olmaz çünkü yakın zamana kadar ülkenin en büyü ihracatı halı ve kuru yemiş meyve sebzedir bunlarda Türklerin başlıca geçim kaynağıdır afganistan’nın merkezi kısmı dağlık diğer bölgelerinde ise aşırı su ihtiyacından dolayı tarım işi yapılamamaktadır sadece Türklerin yaşadığı kuzey bölgesi tarıma ve  hayvancılığa ve hali dokuma ve ticaretine uygundur 
        1. Yaşadığınız ülkede/bölgede meşhur Türk liderler kimlerdir? Hayat hikâyeleri nedir?( Türkmenlerden aşur pehlivan , 1979 yıllarında sovyet birliğinin saldırıları karşısında mücahitlere önderlik etmiş kısıtlı imkanlarla çok büyük zaferler elde etmiş ünlü bir Türkmen lideridir aynı şekilde belh bölgesinde Türkmenlere önderlik etmiş olan bir diğer komutan mevlam niçge ,Ahmet pehlivan,huday beren bay gibi isimlerde hem Ruslarla olan mücadele de ve daha sonrası milletin gönlünde yer edinmiş ünlü kişilerdir ve en son 1979 yılında erkin Türkistan partisini kuran Abdulkerim mahdum Türkmenlerin siyasi lideri idi 29 eylül 2019 tarihinde hakkın rahmetine kavuştu ) ve şuanda Özbek Türklerinin lideri general Raşit dostum ve daha önceleri resul pehlivan ,lal Muhammed komutan nur Muhammed çirki gibi komutanlar zamanında halkın sevgisini kazanmış isimlerdir
      • Yaşadığınız ülkede/bölgede meşhur Türk şairler kimlerdir? Mahdum kulu praki, devlet geldi fedai,molla nefes,hoca nefes müsait, Ali şiir nevai,metin andhoyi, TÜRKMEN MİLLİ ŞAİRİ MAHDUM KULU
         ALİ ŞİİR NEVAİ
         

         

        1. Yaşadığınız ülkede/bölgede Türk atasözü ve deyimlerine ait herhangi bir çalışma var mıdır? Kaynak olarak kullanılabilecek kitap ve isimler nelerdir? Şuana kadar kitap haline gelmiş bir çalışmak yok
        2. Yaşadığınız ülkede/bölgede meşhur Türk âlimler kimlerdir? eskilerden horasan erenleri nitekim HZ Mevlana babur şah, sultan Hüseyin baykıra,ali şiir Nevai Türk edebiyatının mimarisi denilebilecek bir şahsiyet Afganistanın herat şehrinde yaşamıştır
        3. Yaşadığınız ülkede/bölgede meşhur Türk şarkıları ve Türk şarkıcılar kimlerdir? Amanullah deli hayır Muhammed çavuş ,Muhammed çöpbaş,anna bagşı
  • Yaşadığınız ülkede/bölgede meşhur Türk sporcular kimlerdir? Türklerin uğraştığı ulusal/uluslararası spor dalları nelerdir? Türklere ait sporlar var mıdır? Türklere ait Spor kulübü var mıdır? Taraftar grupları nelerdir? Katılımlar ve destekler ne durumdadır? Bunlarla ilgili güncel haberler nereden temin edilebilir? Evet daha çok güreş Türklerin ata sopru ülke genelinde ve uluslararası müsabakalara katılıp derece yapan sporcularımız var ama ülke ekonomisi ve devletin yeterince bu alanda bir çlışma yapmaması sporcular kendi imkanları ile kiraladıkaları alanlarda çalışarak büyük başarı elde eden sporcularımız var şuanda bölge birincisi olan abdul basir Türkmen ,şerif pehlivan gibi isimler dünya şampiyonluğuna ve uzak doğu ülkelerin müsabakalarına katılarak BASİR PEHLİVAN TÜRKMEN
     
    1. Yaşadığınız ülkede/bölgede Türklere ait herhangi bir destan var mıdır? Yazılmış bir destan yok ülkenin savaş durumu halkımızın kültürel bilimsel çalışmalara da büyük bir engel teşkil ettiği için eskiden var olan destanlarda halkın okuyucunun hizmetine sunulamiyor.
  • Yaşadığınız ülkede/bölgede meşhur Türk yemekleri nelerdir? Tarifleri nelerdir? Özbek pilavı malzeme kırmızı et koyun dana fark etmez soğan, havuç,sıvı yağı,kuru üzüm,pirinç TARİFİ önce sıvı yağı ilave ediyoruz ardından eti  etimiz iyice kızardıktan sonra soğan ilave ediyoruz,daha sonra havuç ardından 45 dk kadar iyice orta ateşte kaynamasını sağlıyoruz amaç eti iyice pişsin diye daha sonra pirinç ilave ediyoruz kuru üzümü de ekledikten sonra pirinci tamamen kapatıcak şekilde sıcak su ilave ediyoruz NOT pirinci kazana ilave etmeden önce soğuk suda 20 dk kadar bekletilirse daha iyi ve son olarak sunu çekene dek kısık ateşte bekletiyoruz suyunu iyice çektikten sonra tencernin üzerini kapatıp kısık ateşte 20 dk bekletiyoruz sonra afiyet olsun
    1. Yaşadığınız ülkede/bölgede doğa güzellikleri nelerdir? Amu derya meymene çölleri,taş Korgan dağları salenk dağları , Pamir dağları herat kalesi ,babur şahın türbesi ,hazreti Alinin Türbesi
  • Yaşadığınız ülkede/bölgede Türklerin yoğunlukta yaşadığı şehirleri, köyleri, kasabaları harita üzerinde işaretleyip gönderiniz.Türkler başkent kabil başta olmak üzere

    İLLER                         İLÇELER

    Cevizcan —-( Akça, Hamab,Karkın,mürdiyan, mengecik,hanaka ,fayız abad, kuş tepe,derzab,hoca dükke,ilçe potansiyelinde olan köyler kızıl ayak,çopbaş arık,saltuk,han tepe çöplü tepe gibi bölgelerde var )

    Belh (şortepe ,keldar,devlet abad,dehdadi,hullem ,çahar bölek,)

    Faryab( devlet abad,andhoy,Korgan, hançer bağ,karamkol,kaysar,peştunkot,şirin tegap)

    Badahşan(fayız abad,kuhistan,wahan Pamir şuanda van ercişte yaşamakta olan Kırgız Türkleri Afganistanın Pamir bölgesinden göçetmiştir )

    Seripul (balhab,sançeyrek,sozma kale,kuhistanat)

    Herat (merkez )

    Badıgis ( şehir merkezi ve mukur , balamurgab)

    Tahhar (şehir merkezi , Talkan hoca gar )

    Baglan ( pulhumru,Talei berfek,çeşmeyi şir)

    Kunduz( şehir merkezi,imam sahip,çahar dere,han abad,kalei zal )

    Kabil( merkezde )

    Gazni( karabag )

    Pervan ( dereyi Türkmen )

    Semangan (şehir merkezi Aybek ,deresuf )

    1. Yaşadığınız ülkede/bölgede eskiden ismi Türkçe olan köy, kasaba, şehir var mıdır? Varsa bunların eski (yani Türkçe) isimleri nelerdi? (var cevizcan ilinde karkın,kızıl ayak,kara tepe,Akça,saltun ganei ilinde karabag,pervan ilinde Türkmen dağı, samangan ilinde Aybek Tahhar ,ilinde yengi kale Özbekçe de yeni kale anlamına gelmektedir)
  • Yaşadığınız ülkede/bölgede Türk Düğün gelenekleri nelerdir? Düğünler nasıl yapılır? Genellikle evlilikler görücü usulu aileler ve kız erkek anlaştıktan sonra nişan yapılır başlık parası çok yüksektir 10000_15000 dolar başlık parası belirlenir eğer kısa sürede evlilik olmayıp 2.3 sene nişanlı kalınacaksa her bayramda kızın evine damat tarafı valiz dolusu hediye birkaç gram altın götürmesi gerekiyor kurban ve ramazan bayramlarında ihmal edilemez  bu parayı damat ödedikten sonra düğün tarihi belirlenip büyükler istişare eder düğün masrafları belirlenir köy kasabadaki Türkmenler Özbekler Kırgız ve tüm türk boyları için şehirde yaşayanlara göre farklılıklar var köydekiler çok daha muhafazakar kızı damadın yakınları getirir deve yada araba kullanılmakta eskiden tamamen at deve kullanılırmış ve düğünlerde güreş olmazsa olmazlardan pehlivanlar güreşir güreş masrafını damadın 
    1. akrabaları karşılar her kes gücünün yettiği kadar nakit para yada koyun gibi maddi değeri olan eşya görevli kişiye teslim edilir ve isim alınır düğünden sonra yakın akrabalara ve damadın arkadaşlarına bir teşekkür yemeği verilir böylece düğün sona ermiş olur.
  • Yaşadığınız ülkede/bölgede Türklerin kendilerine özgü yöresel kıyafetleri var mıdır? Varsa bunlar nelerdir? Günlük hayatta mı kullanılır yoksa özel günlerde mi? Evet var her türk boyunun kıyafeti ayrı olur örn;Özbeklerde Türkmenlerde ise kırmızı cübbe ve beyaz telpek kuşak bulunmakta Kırgızlarda kendilerine özgü şapkaları ve cübbeleri var kız erkek farklı bunlar tüm türk boyalarında da özel günlerde giyilmektedir Yaşadığınız ülkede/bölgede Türkler sağlık kuruluşlarından faydalanabilmekte midir? Sigorta sistemi var mıdır? Diğer vatandaşlara göre Türklere herhangi bir ayrımcılık yapılıyor mu? Yaşadığınız bölgede Türk Hekimler var mıdır? Geleneksel tedavi yöntemleriniz var mıdır? Yaygın hastalık var mıdır? Türklerin daha sık maruz kaldığı hastalıklar var mıdır? Bunlarla ilgili bilgiler nereden temin edilebilir? Afagnistan yıllardır bir savaş ülkesi olduğu için halkın ekonomik ve sosyal anlamda halk ciddi sorunlarla karşı karşıyadır bunlardan biride doktor eksikliği ülke genelinde sigorta sistemi yok elbette parası olan muayene olabiliyor zaman zaman Türklere Afganistan’da sağlık sistemi yeterli olmadığı için çocuk ölümü çok fazla ,yaz aylarında temiz su olmadığı için özellikle çocuklar ishalve yüksek ateş enfeksiyona maruz kalmaktalar ,hayat koşullarının zorluğu ve teknoloji yetersizliği özelikle Türkmen kadınları sürekli oturur pozisyonda halı dokudukları için genç yaşta bel fıtığına maruz kalmaktalar   Yaşadığınız ülkede bölgede geçmişten bugüne içinde bulunduğunuz/bulunmak zorunda kaldığınız kavgalar nelerdir? Bu kavgaların yürütülmesinde size önderlik eden isimler kimlerdir? Bugün için mücadele içinde bulunduğunuz kişi, kurum, kuruluş, örgütler kimlerdir? Bunlara kimler destek vermektedir? Sizin destek aldığınız kişiler ve kurumlar var mıdır, yoksa kendinizi yalnız mı hissediyorsunuz? Afganistan 1979  yılında soviyet birliğinin saldırılarına maruz kalmıştır daha sonra iç savaş ve Türkler  son birkaç yıldır Taliban terör örgütü ile çetin mücadele vermek zorunda kalmıştıro dönemde halka önderlik eden liderler
  •  AŞUR PEHLİVANmevlam niçKe , hoca ağa ,oraz zabıt , Mennan mahdum abdul kerim mahdum Türkistan evliyaları kitabında adı geçen Halife abud nazar halka önderlik etmişlerdir şuanda ise yerel güç olarak cevizcanda Rozi bay ağa, Emir allaberen karye,kurban durdu han kunduz ilinde Muhammed nebi güçlü ve silah arkadaşları faryabda safar reis nizmettin kaysari ,kel hajı gerçek ismi Muhammed kul tüm Afganistan Türkleri nin ortak partisi ve genel başkanı Raşit dostum cumhurbaşkanlığı birinci yardımcısı konumundadır ihtiyaç olursa gönüllü askeri birlikleri ve korumaları ile bölge’ye operasyon yapmaktadır özellikle seçim zamanlarında Taliban Türklerin yaşadığı bölgelere saldırılarını arttırmakta devlette buna çoğu zaman sessiz ve halk seçime katılamıyor haliyle parlamento ve genel seçimlerde büyük hüsrana uğramaktadır Türkler şuana kadar TİKA ve kızılay gibi kurumlar zaman zaman çok acil durumlarda gıda yardımında bulunmaktadır bizim siyasi mücadelemize hiçbir devlet destek vermemektedir halk talibana karşı  arsa ve mal varlıklarını satarak silahlanıp mücadele etmektelerYaşadığınız ülkede/bölgede Türk toplumunun kaygıları ve geleceğe dair beklentileri nelerdir? Nereye ulaşmak istemektedir? Ulaşmak istediği nokta için hangi faaliyetlerde bulunmaktadır? Ülke genelinde halkın gelecek kaygısı var Türklerde afganistanın önemli bir parçası olduğu için bu kaygılara ortaktır en önemli sorun dış güçlerin ve komşu ülkelerin desteğini alan Taliban terör örgütü şuanda bir Türklerin yaşadığı bölgelerin %65’ı talibanın yönetiminde    kız çocukları asla okula gidemiyor erkek çocuklar içinde çağ dışı dini eğitim ağırlıklı bir okul okutulmakta bir nevi medrese usulu desekte yanlış olmaz ikinci büyük sorun ise işsizlik sanayi sıfır Türklerin tek geçim kaynağı el dokuma halısı ve hayvancılık ve tarım dış güçler çekilmediği sürece bir gelecek planı kurmakta çok zor halk genel olarak umutsuz  
  •     
  •  
Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500